Pijn bij Multipele Sclerose

Pijn bij MS komt vaak voor en kan vele oorzaken hebben. Hieronder zal een aantal pijnproblemen behandeld worden die vaak bij MS voorkomen. De lijst is niet volledig, maar met deze aandoeningen hopen we een algemeen beeld te geven van pijnlijke aandoeningen die bij MS voorkomen plus de beschikbare behandelingen.

Om enige orde in de opsomming aan te brengen zijn de aandoeningen ingedeeld in de manier waarop ze door de patiënt beleefd worden, nl. ‘paroxysmaal’ (kortdurende aanvallen), acuut, en chronisch.

Paroxysmale pijnen

Tot de bij MS voorkomende paroxysmale pijnsyndromen behoren:

Trigeminusneuralgie (Aangezichtspijn)

Aangezichtspijn is het meest voorkomend. Het bestaat uit kortdurende, maar extreem pijnlijke stekende, vaak ‘elektrische’ scheuten aan een kant van het gelaat. Vaak ter hoogte van de neusvleugel/ mondhoek, maar rond het oog kan het ook voorkomen.

De pijnscheuten worden vaak uitgelokt door aanrakingen (scheren, koude, tocht) en door mondbewegingen (spreken, kauwen, slikken). De pijn wordt als zeer extreem ervaren. Soms zijn patiënten zo bang om hun mond te bewegen dat ze helemaal niet meer eten.

De pijn wordt, naar men aanneemt, veroorzaakt door een overprikkeling van de grote aangezichtszenuw. Het wordt in het algemeen behandeld met middelen tegen epilepsie, zoals carbamazepine (Tegretol) of oxacarbamazepine (Trileptal). Soms wordt ook wel baclofen gegeven.

Indien men met tabletten niet uitkomt, wordt ook wel eens de aangezichtszenuw verdoofd met warmte (in vaktermen: operatie volgens Sweet).

Tic-achtige pijn in arm of been

In een arm of been kunnen schietende, elektrische pijnen optreden, die men ervaart bij aanraking, temperatuurverschillen of bewegingen,.Deze worden op dezelfde manier behandeld als aangezichtspijn. Ook wordt hier wel TENS (transcutane elektrische neuro stimulatie) gegeven.

Acute en subacute pijn in MS

Tot bij MS voorkomende acute of subacute pijnproblemen behoren:

Pijn aan het oog bij neuritis optica

Een ontsteking van de oogzenuw (neuritis optica) die verslechtering van het gezichtsvermogen geeft, kan ook pijn veroorzaken. Deze pijn wordt vaak achter het oog gevoeld en neemt toe bij bewegingen van het oog. Deze pijn gaat weer over als de ontsteking verdwijnt.

In ernstige gevallen kan het behandeld worden met methyl-prednisolon, hetgeen vaak via een infuus wordt gegeven.

Pijn t.g.v. druk op zenuwen

Drukneuropathieën, d.w.z. beschadigingen van zenuwen door druk, komen nog al eens voor bij MS-patiënten die rolstoelafhankelijk zijn. Door het vaak met de onderarm op de leuning te steunen, kan een beschadiging van een onderarmzenuw plaatsvinden (nervus ulnaris). Het gevolg is pijn met tintelingen aan de buitenzijde van de onderarm.

Het kan worden behandeld met houdingsverbetering, polstering van de leuning of pulsed RF behandeling van de betrokken zenuwen. Soms moet de zenuw operatief worden vrijgelegd, maar dat is niet vaak nodig.

Wervelbreuken

Vroeger kwamen breuken van wervels nog al eens voor, omdat MS-patiënten toen langdurig met prednison werden behandeld. Langdurig prednison heeft verzwakking van botten tot gevolg, waarbij vooral ruggenwervels ‘inzakken’. Dit heeft heftige rugpijn tot gevolg. Wanneer de breuk geheeld is, gaat de pijn ook weer over. Om stabiliteit versneld te verkrijgen, kan een vertebo plastiek verricht worden.

Chronische pijn in MS

Bij MS komen de volgende chronische pijnen min of meer vaak voor:

Pijn in arm/been met veranderd gevoel

Chronische pijn in een arm of been komt vaak voor bij MS. Deze pijn hangt samen met een beschadiging in het ruggenmerg. Het pijngeleidend systeem in het ruggenmerg is verstoord, waardoor er pijnsignalen worden opgewekt en doorgestuurd naar de hersenen.

De pijn wordt vaak beschreven als brandend, zeurend of kloppend en is vaak ’s nachts erger dan overdag. Vaak wordt een veranderd gevoel voor temperatuursveranderingen aangegeven.

De klachten kunnen worden behandeld met middelen tegen depressie; amitriptyline (Tryptizol) is een van de meest gebruikte. Er zijn vele andere middelen. Soms is deze pijn zeer hardnekkig. Psychologische begeleiding kan dan belangrijk zijn.

Rugpijn

Chronische lage rugpijn komt veel voor bij MS (tot 20% van de mensen). De oorzaak is onduidelijk. Mogelijk is er een abnormale spanning van de rugspieren (door spasticiteit), die de normale slijtage in de banden en gewrichten versnelt.

Ook kan door slechte houding (bij patiënten die rolstoelafhankelijk zijn) rugpijn voorkomen. Rugpijn wordt behandeld met zg. NSAIDS (pijnstillers die op aspirine lijken, zoals ibuprofen, naproxen e.d.) en intensieve fysiotherapie.

Pijnlijke spasmen in de benen

Pijnlijke spasmen in de benen worden vaak beschreven als krampend en ‘trekkend’. Ze komen veel 's nachts voor en tijdens exacerbaties. Ze kunnen worden uitgelokt door aanraking en bewegen. Ook kunnen ze toenemen bij decubitus of urineweginfecties.

Zonder enige uitzondering worden ze door patiënten als extreem pijnlijk beschreven. In het algemeen wordt het behandeld met middelen die spierverslapping geven, zoals baclofen en valium. In uitzonderingsgevallen wordt baclofen ook wel eens met een pompje direct in het hersenvocht (ter hoogte van de rug) gebracht. Dit laatste is overigens een gecompliceerde behandeling, die uitsluitend bij extreme gevallen moet worden toegepast.

Buikpijn

Een kleine groep MS-patiënten heeft last van buikpijn. Het wordt omschreven als continue zeurende pijn rond de navel, met daarbij buikkrampen. Vaak is de oorzaak chronische obstipatie (waarschijnlijk veroorzaakt door verminderde beweging en mogelijk door verminderde zenuwbesturing van de darmen). Rigoreuze behandeling van de obstipatie kan deze pijnen verminderen.

Pijn na een beroerte

Bij een klein aantal patiënten kan ernstige pijn ontstaan na een beroerte. Men neemt aan dat de beschadiging in de hersenen als gevolg van de beroerte leidt tot het continu aanschakelen van het pijn-geleidende deel van het zenuwstelsel. De behandeling is vaak moeilijk. Middelen tegen depressie of epilepsie worden gegeven. Soms heeft TENS een goed effect.

Pijn na dwarslesie

Een dwarslaesie is een breuk in de rug of nek die een beschadiging van het ruggenmerg tot gevolg heeft. Hierdoor ontstaat een verlamming en gevoelloosheid onder het niveau van de ruggenmergbeschadiging. Ondanks deze gevoelloosheid kunnen hevige pijnen ontstaan in het lichaamsgebied onder de dwarslaesie. De behandeling is vaak moeilijk. Vaak worden middelen tegen depressie of epilepsie gegeven. Soms heeft TENS een goed effect.

Pijn bij zenuwontstekingen

Polyneuropathie is een beschadiging van zenuwen aan de uiteinden van het lichaam (vooral armen en benen). Deze beschadiging kan optreden door een ontsteking maar wordt ook door andere ziekten (zoals suikerziekte) veroorzaakt. De pijn bij polyneuropathie reageert vaak niet of nauwelijks op de gewone pijnstillers. Middelen tegen depressie of epilepsie kunnen meer effect hebben. Soms kan TENS uitkomst bieden, eventueel gecombineerd met pulsed RF van de betrokken zenuwen.

Pijn op meerdere plaatsen (‘Fibromyalgie’)

Fibromyalgie is een aandoening die gepaard gaat met chronische pijn aan gewrichten en spieraanhechtingen. De oorzaak is niet bekend. Er is geen pil of operatie waarmee men simpelweg van fibromyalgie afgeholpen kan worden. Soms worden middelen tegen depressie voorgeschreven. Ook kan het volgen van een pijnprogramma zinvol zijn.

Pijn bij kanker

Er zijn zeer veel mogelijke oorzaken van pijn bij kanker. Het voert te ver om deze hier uitgebreid te behandelen. Hetzelfde geldt voor de mogelijke behandelingen van pijn bij kanker. Een aantal pijnen zal verdwijnen met de behandeling van de kanker zelf. Een aantal andere niet. Deze vormen van pijn kunnen mogelijk behandeld worden met invasieve pijnbestrijdingsmethoden